Związek Powiatów Polskich opublikował szczegółowy raport dotyczący finansowania edukacji przez powiaty oraz miasta na prawach powiatu w latach 2025–2026. Analiza ta rzuca światło na niezmiennie trudną sytuację finansową samorządów, które od lat zmagają się z niedofinansowaniem zadań oświatowych. Pomimo wprowadzenia nowego systemu finansowania, problem ten pozostaje nierozwiązany.

Nowy system finansowania i jego ograniczenia

Od 2025 roku wprowadzono zmiany w systemie finansowania, zastępując dotychczasową część oświatową subwencji ogólnej nowymi tzw. potrzebami oświatowymi. Jednak jak pokazuje raport, te potrzeby nie stanowią odrębnej puli dedykowanej tylko edukacji, lecz są jednym z elementów uwzględnianych przy obliczaniu subwencji ogólnej. Niestety, rzeczywiste koszty prowadzenia szkół wciąż przewyższają dostępne środki.

Rozbieżność między potrzebami a realnymi wydatkami

Dane z 2025 roku ukazują znaczącą różnicę między wydatkami a potrzebami oświatowymi. Powiaty przeznaczyły ponad 21 miliardów złotych na bieżące funkcjonowanie oświaty, podczas gdy potrzeby oświatowe oszacowano na około 17,4 miliarda złotych. Powstała luka finansowa wynosząca blisko 3,6 miliarda złotych musiała być pokryta z innych dochodów samorządów, co stanowiło jedynie 35,6% bieżących wydatków.

Wzrost obciążenia finansowego samorządów

Również Powiat Bielski odczuwa ten problem. W 2025 roku musiał dofinansować zadania oświatowe kwotą 7,13 miliona złotych z własnych środków. Taki stan rzeczy oznacza coraz większy nacisk na budżet powiatu, ograniczając możliwości inwestycyjne i finansowanie innych zadań samorządowych.

Wynagrodzenia nauczycieli jako kluczowy element kosztów

Wydatki na wynagrodzenia nauczycieli stanowią istotną część kosztów oświaty. W 2025 roku ich koszt wraz z narzutami wyniósł około 12,74 miliarda złotych. Subwencja ogólna pokryła jedynie 82% tej kwoty, a jej proporcjonalna część przypadająca na potrzeby oświatowe zaledwie 59%.

Konsekwencje dla budżetów samorządowych

Raport ujawnia, że bieżące wydatki na edukację pochłaniają około 59,4% dochodów powiatów z udziałów w PIT, CIT i subwencji. Ogranicza to możliwość finansowania innych istotnych zadań, takich jak rozwój infrastruktury, transport publiczny czy ochrona zdrowia.

Potrzeba reform i długofalowa strategia

Autorzy raportu podkreślają konieczność dalszej analizy i reform obecnego modelu finansowania. Konieczne jest dostosowanie wysokości środków przekazywanych samorządom do rzeczywistych kosztów realizacji zadań oświatowych. Utrzymująca się luka finansowa ma negatywny wpływ nie tylko na budżety samorządów, ale także na ich zdolność do realizacji innych zadań publicznych i prowadzenia efektywnej polityki rozwojowej.

Pełna wersja dokumentu „Kto finansuje oświatę w Polsce? Analiza finansowania zadań oświatowych w powiatach i miastach na prawach powiatu w latach 2025-2026” jest dostępna do wglądu dla zainteresowanych.

Źródło: Starostwo Powiatowe w Bielsku Podlaskim