W Hucie Szklanej, najwyżej położonej miejscowości w Górach Świętokrzyskich, tuż u stóp Świętego Krzyża działa miejsce, gdzie można cofnąć się o kilka stuleci. Osada Średniowieczna to nie muzeum z eksponatami za szybą, tylko żywa rekonstrukcja słowiańskiej wioski z XII-XIV wieku, gdzie wszystkiego można dotknąć, a rzemieślnicy w strojach z epoki opowiadają o swoim fachu z taką pasją, jakby naprawdę tam żyli.

Całość rozciąga się na ponad hektarze terenu i składa z kilkunastu drewnianych chat odtworzonych według średniowiecznych metod budownictwa. Co ważne – to nie jest kolejny skansen, gdzie się tylko patrzy. Tutaj można usiąść przy warsztacie garncarskim, spróbować tkać na krosnach albo posłuchać zielarki, która naprawdę zna się na ziołach.

Dwie strefy – sacrum i profanum

Osada podzielona jest na dwie główne części. Strefa Sacrum to miejsce kultu i duchowości, gdzie stoi triada słowiańskich bóstw – Świst, Poświst i Pogoda. Nie każdy wie, że właśnie w Górach Świętokrzyskich kult tych bóstw był szczególnie silny, a legendy o pogańskich obrzędach na Łysej Górze przetrwały do dziś.

Strefa Profanum pokazuje codzienne życie średniowiecznej wioski. Tu znajdują się warsztaty rzemieślnicze i chaty mieszkalne. W każdej czeka ktoś inny – kowal Ogromir przy rozpalonym ogniu, szewc Skóromir pracujący przy skórze, tkaczka przy krosnach. Mają słowiańskie imiona, ubrani są w ówczesne stroje i prowadzą swoje warsztaty tak, jak robiono to kilkaset lat temu.

Co konkretnie zobaczysz i czego się nauczysz

Zwiedzanie prowadzi przewodnik – czarownica Lilana albo guślarz Wszemysł. Brzmią jak postacie z fantasy? Może trochę, ale to właśnie te stylizacje sprawiają, że cała wizyta staje się czymś więcej niż suchym wykładem historii.

Przechodzisz od chaty do chaty i w każdej czeka inna historia. W kuźni dowiesz się, jak wykuwano narzędzia i broń, przy warsztacie garncarskim – jak lepiono naczynia bez koła garncarskiego. Zielarka opowie o ziołach leczniczych rosnących w Górach Świętokrzyskich, a przy pasiekach bartnik wyjaśni, jak wyglądało dawne pszczelarstwo.

Można też wziąć udział w warsztatach i samemu spróbować sił w średniowiecznych rzemiosłach – ulepić garnek, utkać kolorową krajkę, zrobić wiklinowy koszyczek. Dla dzieci to prawdziwa gratka, bo wreszcie mogą wszystkiego dotykać, a nie tylko patrzeć.

Huta Szklana to najwyżej położona miejscowość w całym województwie świętokrzyskim – leży na granicy Świętokrzyskiego Parku Narodowego, w otoczeniu lasów i szlaków górskich.

Gry terenowe i zabawy dla rodzin

Oprócz zwiedzania chat można wziąć udział w grach terenowych nawiązujących do słowiańskich legend – „Życie Osady”, „Tajemnice Legend” czy „Życie i Kultura Naszych Przodków”. To rodzaj questów, gdzie trzeba rozwiązywać zagadki i wykonywać zadania.

Na terenie osady są też atrakcje bardziej rozrywkowe – strzelanie z łuku, wieloosobowe narty (trzeba się zsynchronizować z resztą grupy), przeciąganie liny czy wielka skakanka. Jest nawet stanowisko do puszczania ogromnych baniek mydlanych, co dzieci uwielbiają.

Dla kogo to miejsce

Osada sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi spędzają tu spokojnie 2-3 godziny, a i tak trudno im się rozstać z tym miejscem. Dzieci mogą biegać, dotykać, pytać o wszystko – przewodnicy naprawdę lubią odpowiadać na pytania i widać, że są autentycznymi pasjonatami.

Przyjeżdżają tu wycieczki szkolne, bo to świetna forma żywej lekcji historii. Ale równie dobrze czują się tu dorośli zainteresowani historią, rzemiosłem czy po prostu szukający ciekawego sposobu na spędzenie popołudnia w górach.

Seniorzy też chętnie odwiedzają osadę – często w ramach zorganizowanych wycieczek. Tempo zwiedzania można dostosować do grupy, a opowieści przewodników są na tyle barwne, że nawet osoby mniej zainteresowane historią dają się wciągnąć.

Projekt Osady powstał w 2008 roku z inicjatywy lokalnej społeczności. Przeszkolono czterdziestu mieszkańców gminy Bieliny, którzy wcielili się w role średniowiecznych rzemieślników i przewodników.

Gdzie zjeść i co jeszcze warto zobaczyć

Tuż przy wejściu do osady stoi karczma – Izba Dobrego Smaku. Warto tu wstąpić przed zwiedzaniem albo po nim, żeby spróbować świętokrzyskiej zalewajki. To tradycyjna zupa z regionu, podawana z wędzonym boczkiem, słoniną, kiełbasą i jajkiem. Karczma ma certyfikat Dziedzictwa Kulinarnego i naprawdę trzyma poziom.

Polecają też placki ziemniaczane z grzybami leśnymi i regionalne ciasto dyniowe z bakaliami zwane Baniocką. Porcje są solidne, a ceny nie zdzierają.

Skoro już jesteś w Hucie Szklanej, warto zajrzeć do Świętokrzyskiej Zagrody Kultury „Harmonia”, która znajduje się w sąsiedztwie. Stąd niedaleko też do szlaków na Łysą Górę i do opactwa benedyktynów na Świętym Krzyżu – to dosłownie kilka kilometrów.

Praktyczne informacje – godziny, ceny, dojazd

Godziny otwarcia: Osada działa sezonowo – przy dobrych warunkach pogodowych od drugiej połowy kwietnia do końca października. Otwarta jest codziennie od poniedziałku do niedzieli w godzinach 10:00-18:00. W weekendy i dni wolne od pracy warto dzwonić wcześniej i potwierdzić dostępność pod numerem 603 852 640.

Ceny biletów: Aktualne ceny najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie osadasredniowieczna.eu lub pod numerem telefonu 41 260 81 56. Osada oferuje różne warianty zwiedzania – od podstawowego wstępu po pakiety z warsztatami. Są zniżki dla grup zorganizowanych i bilety rodzinne.

Jak dojechać: Z Kielc najwygodniej jechać drogą krajową nr 74, potem drogą wojewódzką 753 i na koniec drogą powiatową 0324T w kierunku Świętego Krzyża. Z Ostrowca Świętokrzyskiego to droga wojewódzka 751, następnie 753 i ta sama droga powiatowa. Osada jest dobrze oznakowana. Parking jest bezpłatny.

Ile czasu zarezerwować: Minimum 2 godziny, żeby spokojnie wszystko obejrzeć i porozmawiać z rzemieślnikami. Jeśli planujesz warsztaty albo gry terenowe, lepiej zaplanować 3-4 godziny. Z małymi dziećmi, które uwielbiają zabawy terenowe, można spędzić tu nawet pół dnia.

Kontakt: Osada Średniowieczna, Huta Szklana, gmina Bieliny, tel. 41 260 81 56, e-mail: [email protected]

• Parking bezpłatny przy wejściu
• Możliwość organizacji imprez okolicznościowych i eventów firmowych
• Warsztaty dla grup szkolnych po wcześniejszej rezerwacji
• Karczma z regionalną kuchnią na miejscu
• Teren dostosowany do spacerów z dziećmi