W samym centrum Bielska Podlaskiego, w zabytkowym XVIII-wiecznym ratuszu, mieści się muzeum, które opowiada historię regionu będącego przez wieki punktem spotkania różnych kultur, narodów i religii. Muzeum Obojga Narodów to miejsce, gdzie przeszłość wielokulturowego Podlasia ożywa poprzez zbiory dokumentujące życie Polaków, Białorusinów, Litwinów, Żydów i Tatarów. Sama nazwa nie jest przypadkowa – nawiązuje do dziedzictwa Rzeczypospolitej Obojga Narodów i podkreśla wyjątkowy charakter tego regionu.

Placówka funkcjonuje jako oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku od 1984 roku, choć obecną nazwę otrzymała dopiero w grudniu 2020 roku, kiedy na nowo określono jej profil i zakres zbiorów.

Ratusz z blaszanym owadem na szczycie

Samo miejsce, w którym mieści się muzeum, zasługuje na uwagę. Późnobarokowy ratusz z drugiej połowy XVIII wieku to jeden z najciekawszych tego typu budynków w Polsce. Wieńczy go niewielka wieża zegarowa z obeliskowym blaszanym hełmem, a na samym szczycie znajduje się nietypowa dekoracja – blaszana forma w kształcie owada z wybitą datą 1779. To jeden z tych detali, które sprawiają, że budynek zapada w pamięć.

Historia ratusza to osobna opowieść. W XIX wieku mieścił się tu sąd powiatowy i hauptwachta, później sklepy, a po drugiej wojnie światowej Miejska Rada Narodowa, Urząd Stanu Cywilnego czy Biblioteka Publiczna. W latach 80. budynek przeszedł gruntowny remont, który przywrócił mu pierwotny wygląd i układ wnętrz. W jednej z wnęk konchowych na piętrze zachowało się malowidło przedstawiające białego orła w złotej koronie na czerwonym tle – pamiątka z okresu międzywojennego.

Na szczycie wieży ratuszowej znajduje się blaszana forma w kształcie owada z datą 1779 – nietypowa ozdoba, która budzi ciekawość zwiedzających i stanowi jeden z rozpoznawczych elementów budynku.

Co zobaczysz w muzeum – od archeologii po ludowe ręczniki

Ekspozycja stała obejmuje kilka działów, które razem tworzą obraz życia na ziemi bielskiej na przestrzeni wieków. Dział archeologiczny prezentuje znaleziska z okolic miasta, sięgające czasów prehistorycznych i wczesnego średniowiecza. Można tu zobaczyć artefakty dokumentujące najdawniejsze dzieje tych ziem i proces kształtowania się osadnictwa.

Prawdziwą perłą muzeum jest kolekcja etnograficzna. Szczególnie warto zwrócić uwagę na zbiór ludowych ręczników – wyjątkową kolekcję powstałą w wyniku wieloletnich badań terenowych na obszarze powiatu bielskiego. To rozpoznawalna w całej Polsce kolekcja, która dokumentuje tradycyjne rzemiosło regionu. Oprócz ręczników w zbiorach znajdują się spódnice, koszule, serwety, kapy, krajki oraz makatki z okolic Bielska Podlaskiego – elementy tradycyjnego stroju i wyposażenia domowego.

Muzeum gromadzi również drobne narzędzia rolnicze, naczynia i przedmioty codziennego użytku, które pokazują, jak wyglądało życie mieszkańców okolicznych wsi. Nie brakuje też prac artystów ludowych – pisanek, koszków i tkanin wytwarzanych przez lokalnych twórców.

Wielokulturowe dziedzictwo w zbiorach

Szczególnie interesująca jest kolekcja sztuki sakralnej, która odzwierciedla religijną różnorodność regionu. W zbiorach znajdują się ikony, rzeźby i przedmioty kultu zarówno z tradycji katolickiej, jak i prawosławnej. Ta część ekspozycji najlepiej ilustruje ideę zawartą w nazwie muzeum – pokazuje współistnienie różnych narodów i wyznań na Podlasiu.

Wśród dokumentów historycznych wyróżnia się zbiór 72 dokumentów Litewskiego Konsystorza Duchownego w Wilnie z 1869 roku. Muzeum posiada też bogatą kolekcję fotografii i pocztówek dokumentujących wygląd miasta i życie jego mieszkańców w XX wieku. Szczególnie ciekawe są pocztówki świąteczne oraz fotografie portretowe i ślubne z okresu międzywojennego, a także zdjęcia z czasów PRL.

Pierwsza fotografia, która dała początek kolekcji muzeum, trafiła do zbiorów w 1984 roku jako dar od Towarzystwa Przyjaciół Bielska Podlaskiego. Przedstawia panoramę miasta z 1937 roku, wykonaną z wieży straży ogniowej, z widokiem na ratusz i okoliczną zabudowę.

Muzeum żywe – warsztaty i zajęcia edukacyjne

Muzeum Obojga Narodów to nie tylko miejsce ekspozycji, ale też aktywny ośrodek edukacji. Placówka kieruje swoją ofertę do dzieci w wieku przedszkolnym, uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Regularnie organizowane są warsztaty, wykłady i spotkania tematyczne z zakresu historii, archeologii, sztuki i etnografii.

Dla najmłodszych przygotowano interaktywne zajęcia, które w przystępny sposób przybliżają dziedzictwo regionu. To dobra opcja dla rodzin z dziećmi, które chcą nie tylko zwiedzić ekspozycję, ale też aktywnie poznać historię i kulturę Podlasia.

Dla kogo to miejsce

Muzeum zainteresuje przede wszystkim osoby ciekawe historii wielokulturowego pogranicza i tradycji ludowych. Miłośnicy etnografii znajdą tu bogate zbiory dokumentujące życie na wsi podlaskiej. Kolekcja ręczników i innych tkanin to pozycja obowiązkowa dla osób interesujących się rzemiosłem ludowym.

Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, zwłaszcza jeśli skorzystają z oferty edukacyjnej. Ekspozycja nie jest przytłaczająca – można ją spokojnie obejrzeć w ciągu godziny, półtorej. To dobry punkt w trasie po Bielsku Podlaskim, który warto połączyć ze zwiedzaniem innych zabytków miasta – cerkwi, kościołów czy synagogi.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-17:00. Poniedziałki są dniami wolnymi. Ostatnie wejście możliwe jest godzinę przed zamknięciem. Placówka nieczynna jest w święta państwowe oraz 24, 25 i 26 grudnia oraz 1 i 6 stycznia.

Ceny biletów:

• Bilet normalny: 12 zł
• Bilet ulgowy: 6 zł
• Bilet rodzinny: 24 zł (dla 2 osób dorosłych i dzieci do 25 roku życia, maksymalnie 5 osób)
• Wstęp wolny: w czwartki na wystawy stałe

Muzeum mieści się w ratuszu przy ulicy Mickiewicza 45 w Bielsku Podlaskim. Budynek stoi w samym centrum miasta, przy głównym rynku, więc trudno go przeoczyć. Dojazd samochodem nie stanowi problemu – w okolicy znajdują się miejsca parkingowe. Jeśli ktoś przyjeżdża komunikacją publiczną, dworzec PKS znajduje się w odległości krótkiego spaceru od centrum.

Kontakt: telefon 85 730 22 44, kom. 509 336 841, e-mail: [email protected]

Bielsk Podlaski leży około 50 km na południe od Białegostoku, przy drodze krajowej nr 19. To dobry punkt wypadowy do zwiedzania wielokulturowego Podlasia – w okolicy znajdują się liczne cerkwie, meczet w Kruszynianach czy Puszcza Knyszyńska. Samo miasto zachowało wiele zabytków dokumentujących współistnienie różnych kultur i religii, a muzeum stanowi doskonały wstęp do poznania tej historii.