Przez Puszczę Białowieską mknie zabytkowa kolejka, która ponad sto lat temu służyła do wywozu drewna, a dziś zabiera turystów w podróż przez leśne ostępy. Wąskotorowa Kolejka Leśna w Hajnówce to sposób na zobaczenie puszczy z zupełnie innej perspektywy – z okien drewnianych wagoników ciągniętych przez lokomotywę spalinową, która toczy się po wąskich torach z prędkością zaledwie 15 km/h.

To nie jest zwykła przejażdżka. To godzinna wyprawa w głąb jednego z najcenniejszych kompleksów leśnych Europy, gdzie przez okno widać torfowiska, polany i stare drzewostany.

Dla rodzin z dziećmi to przygoda łącząca podróż pociągiem z lekcją przyrody. Miłośnicy historii docenią zabytkowy sprzęt i opowieść o tym, jak powstawała ta kolej. A ci, którzy po prostu chcą odpocząć od miejskiego zgiełku, znajdą tutaj spokój i kontakt z naturą.

Historia kolejki – od wywozu drewna do turystyki

Budowę kolejki rozpoczęli Niemcy w 1916 roku, podczas I wojny światowej. Potrzebowali drewna z Puszczy Białowieskiej, więc zbudowali nie tylko tory, ale też tartaki, stolarnie, a w Hajnówce nawet fabrykę półproduktów chemicznych z drewna. Do pracy przy układaniu torów zmuszono jeńców rosyjskich i francuskich oraz miejscową ludność.

Do końca wojny powstało 85 kilometrów torów stałych i kolejne 180-200 kilometrów torów przenośnych, które przekładano w miejsca, gdzie akurat pozyskiwano surowiec. Szerokość torów wynosiła 600 mm – typowy standard dla kolejek leśnych, który pozwalał na większą zwrotność w gęstym lesie.

Po wojnie kolejka zmieniała zarządców – najpierw angielska firma Century European Timber Corporation (1924-1929), potem Dyrekcja Lasów Państwowych. Przez dziesięciolecia pełniła funkcję przemysłową, ale też była środkiem transportu dla mieszkańców puszczy. W latach 70. zaczęła przegrywać z transportem samochodowym. W 1974 roku ostatnie parowozy zastąpiono lokomotywami spalinowymi.

Jeden z zabytkowych parowozów stojących dziś na stacji w Hajnówce w swoim życiu przejechał dystans równy 25-krotnej długości równika Ziemi.

W 1991 roku zakończono przemysłową eksploatację kolei. Wtedy, w 75. rocznicę powstania, uruchomiono pierwszy kurs turystyczny na trasie Hajnówka-Topiło. Od tego czasu kolejka służy wyłącznie turystom i miłośnikom historii kolei.

Co zobaczysz podczas przejazdu

Podróż zaczyna się na stacji w Hajnówce, przy ulicy Kolejki Leśne 12. Już samo miejsce startu robi wrażenie – stoi tu odrestaurowana stacja z lat 30., zabytkowy parowóz HF z 1918 roku wraz z drewnianymi wagonami do przewozu drewna. To mini skansen, gdzie czuć klimat minionej epoki.

Główna trasa wiedzie do Topiła i liczy 11 kilometrów w jedną stronę. Przejazd tam i z powrotem wraz z postojem trwa około 3 godzin. Pociąg mknie przez puszczańskie ostępy, przecina dolinę rzeki Leśnej i przejeżdża przez rezerwat Głęboki Kąt. Po drodze lokomotywa zatrzymuje się kilka razy, żeby pasażerowie mogli wysiąść i z bliska zobaczyć puszczę.

Widoki z okien wagoników są wyjątkowe – stare bory, polany, mokradła, a jeśli ma się szczęście, można dostrzec dzikie zwierzęta. Przejeżdżając przez rzekę Leśną warto wyjrzeć przez okno – ten fragment trasy należy do najładniejszych.

W Topile, na końcowej stacji, stoi kolejny zabytkowy parowóz Las47 z wagonami. Jest godzina postoju, którą można wykorzystać na spacer jedną z dwóch ścieżek edukacyjnych: „Puszczańskie Drzewa” lub „Tropem orlika”.

Krótsza trasa prowadzi do Doliny Rzeki Leśnej i ma 6 kilometrów. Uruchomiono ją w 2001 roku jako alternatywę dla głównego szlaku.

Dla kogo jest ta atrakcja

Kolejka świetnie sprawdza się jako atrakcja dla całej rodziny. Dzieci uwielbiają jazdę pociągiem, a rodzice doceniają, że to forma aktywności na świeżym powietrzu z elementem edukacji przyrodniczej. Nie trzeba się martwić o kondycję czy pogodę – siedzi się wygodnie w wagonie.

Miłośnicy historii kolei znajdą tu zabytkowy tabor i opowieść o ponad stuletniej tradycji kolejek leśnych. Na stacji można obejrzeć stare parowozy, wagony, zajrzeć do parowozowni.

To też dobry pomysł dla osób, które chcą zobaczyć Puszczę Białowieską, ale nie planują długich pieszych wędrówek. Z okna kolejki widać fragmenty puszczy niedostępne dla zwykłych turystów – tory prowadzą w miejsca, gdzie nie ma szlaków pieszych.

Praktyczne informacje – ceny i bilety

Kolejka kursuje sezonowo, zwykle od maja do końca września. W 2026 roku pierwsze przejazdy zaplanowano na 1 maja o godzinie 9:00 i 13:00. W szczycie sezonu (lipiec-sierpień) pociągi jeżdżą częściej – zazwyczaj we wtorki, czwartki, piątki, soboty i niedziele o godzinie 10:00 i 14:00. We wrześniu rozkład jest rzadszy – przejazdy odbywają się w czwartki i soboty.

Bilety można kupić online przez stronę Nadleśnictwa Hajnówka lub tradycyjnie w kasie biletowej na dworcu kolejek leśnych, w Ośrodku Edukacji Leśnej „Stacja”. Kasa znajduje się przy ulicy Kolejki Leśne 12.

Ceny biletów są dostępne w cenniku na stronie Lasów Państwowych – Nadleśnictwa Hajnówka. Warto zarezerwować miejsca wcześniej, szczególnie w weekendy i wakacje, bo pociąg mieści maksymalnie 140 osób.

Dla podróżujących dostępny jest audioprzewodnik w aplikacji „Hajnówka Duchowa Witalność” – w polskiej i angielskiej wersji językowej opowiada historię kolejki i ciekawostki o miejscach, przez które przejeżdża.

Jak dojechać i ile czasu zaplanować

Hajnówka leży około 62 kilometry od Białegostoku. Dojazd samochodem jest prosty – główną drogą w kierunku Białowieży. Stacja kolejki znajduje się przy ulicy Kolejki Leśne 12, jest tam parking dla przyjezdnych.

Na samą przejażdżkę na trasie Hajnówka-Topiło trzeba zarezerwować około 3 godziny (godzina w jedną stronę, godzina postoju, godzina powrót). Warto przyjechać 15-20 minut przed odjazdem, żeby spokojnie kupić bilety i obejrzeć skansen na stacji.

Jeśli ktoś chce dokładniej poznać okolicę, można połączyć wycieczkę kolejką z wizytą w samej Hajnówce – warto zobaczyć Sobór Świętej Trójcy, pomnik Żubra czy Park Miejski. W okolicy jest też wiele szlaków pieszych i rowerowych prowadzących przez Puszczę Białowieską.

Grupy zorganizowane i specjalne przejazdy

Kolejka oferuje też przejazdy dla grup zorganizowanych poza standardowym rozkładem jazdy. Minimalna liczba uczestników to 40 osób, maksymalna 140. Rezerwacji trzeba dokonać co najmniej 7 dni przed planowanym wyjazdem, kontaktując się mailowo z operatorem ([email protected]).

Dla grup dostępne są dodatkowe atrakcje – można zamówić przejazd z parowozem zamiast lokomotywy spalinowej. Niektóre grupy zamawiają nawet inscenizację napadu i kontroli dokumentów przez „białoruskich pograniczników” – forma zabawy nawiązująca do bliskiego sąsiedztwa granicy.

Przejazd grupowy na trasie Hajnówka-Topiło-Hajnówka kosztuje 3250 zł brutto (ceny z 2023 roku). Czas przejazdu i postoju to maksymalnie 5 godzin, powrót musi nastąpić przed godziną 22:00.

Wąskotorowa Kolejka Leśna w Hajnówce to sposób na poznanie Puszczy Białowieskiej bez forsownych marszów, z komfortem i dawką historii. Nie każdy dzień daje okazję do przejażdżki zabytkową kolejką przez jeden z ostatnich pierwotnych lasów Europy.